اخبار مربوط به مهریه ۱۴ سکه، حذف زندان و استفاده از پابند الکترونیکی باعث شده است بسیاری از مردم تصور کنند قانون مهریه در سال ۱۴۰۵ بهطور کامل تغییر کرده است. در مقابل، برخی نیز معتقدند هیچ تغییری در مقررات مهریه ایجاد نشده و تمام اخبار منتشرشده شایعه است.
واقعیت میان این دو برداشت قرار دارد. مجلس شورای اسلامی تغییراتی را درباره ضمانت اجرای مهریه بررسی و بخشی از آن را تصویب اولیه کرده است؛ اما مهمترین بخش این طرح، یعنی کاهش محدوده ضمانت اجرای بازداشت از ۱۱۰ به ۱۴ سکه، هنوز به قانون لازمالاجرا تبدیل نشده است.
بنابراین، در سال ۱۴۰۵ باید میان «قانون فعلی مهریه» و «طرح در حال بررسی مجلس» تفاوت قائل شد.
خلاصه قانون مهریه در سال ۱۴۰۵
در وضعیت فعلی:
- مهریه به ۱۴ سکه محدود نشده است.
- امکان تعیین و مطالبه مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه وجود دارد.
- مقررات فعلی مربوط به محدوده ۱۱۰ سکه همچنان اعتبار دارد.
- بازداشت بابت مهریه کاملاً حذف نشده است.
- پابند الکترونیکی هنوز بهعنوان جایگزین عمومی زندان مهریه اجرا نمیشود.
- دادگاه الزامی ندارد در تمام پروندههای اعسار، حتماً پیشقسط تعیین کند.
- زوجه برای مطالبه مهریه نیازی به گرفتن طلاق ندارد.
آخرین وضعیت مهریه ۱۴ سکه
نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی ۱۲ آذر ۱۴۰۴ با پیشنهادی موافقت کردند که بر اساس آن، محدوده استفاده از ضمانت اجرای بازداشت در پرونده مهریه از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه کاهش پیدا میکرد.
مطابق این پیشنهاد، اگر مهریه بیشتر از ۱۴ سکه بود، زوجه همچنان میتوانست تمام مهریه را مطالبه کند؛ اما درباره میزان بیشتر از ۱۴ سکه، توانایی مالی زوج ملاک وصول قرار میگرفت. در همان طرح، استفاده از نظارت الکترونیکی به جای نگهداری برخی محکومان مالی در زندان نیز پیشبینی شده بود.
بااینحال، این تصمیم پایان فرایند قانونگذاری نبود. در جلسه ۳۰ آذر ۱۴۰۴، رئیس مجلس اعلام کرد میان تبصرههای ماده موردنظر تعارضهای جدی وجود دارد. همچنین در متن تصویبشده به اشتباه به ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی اشاره شده بود، در حالی که ضمانت اجرای بازداشت در ماده ۳ این قانون قرار دارد.
به همین دلیل، نمایندگان با ۲۰۶ رأی موافق، تمام ماده مربوط را برای اصلاح و بررسی دوباره به کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس بازگرداندند.
در نتیجه، رأی مجلس در ۱۲ آذر ۱۴۰۴ را نباید با قانون قطعی و لازمالاجرا یکسان دانست. تا زمانی که متن اصلاحشده دوباره در مجلس تصویب، از سوی شورای نگهبان تأیید و بهطور رسمی ابلاغ نشود، نمیتوان گفت مهریه در ایران ۱۴ سکه شده است.
قانون فعلی مهریه همچنان بر مبنای ۱۱۰ سکه است
بر اساس ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده، اگر مهریه تا ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول ضمانت اجراهای قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی است. درباره میزان بیشتر از ۱۱۰ سکه، توانایی مالی زوج ملاک پرداخت خواهد بود.
این ماده به معنای تعیین سقف برای اصل مهریه نیست. زن و شوهر همچنان میتوانند مهریهای بیشتر از ۱۱۰ سکه تعیین کنند و زوجه نیز حق مطالبه تمام آن را دارد.
برای مثال، اگر مهریه زوجه ۳۰۰ سکه باشد، ۱۹۰ سکه مازاد باطل یا بخشیده نمیشود. تفاوت در این است که برای وصول میزان بیشتر از ۱۱۰ سکه، زوجه باید توانایی مالی زوج را اثبات یا مالی از او برای توقیف معرفی کند.
بنابراین، عبارت «سقف مهریه ۱۱۰ سکه است» از نظر حقوقی دقیق نیست. تعبیر درستتر این است که ۱۱۰ سکه محدوده فعلی ضمانت اجرای بازداشت در پرونده مهریه است، نه سقف اصل مهریه.
مالکیت زن بر مهریه وابسته به طلاق نیست
زن به محض وقوع عقد نکاح مالک مهریه میشود. به همین دلیل، مطالبه مهریه به وقوع طلاق یا جدایی وابسته نیست.
زوجه میتواند در زمان ادامه زندگی مشترک، همزمان با پرونده طلاق یا پس از جدایی مهریه خود را مطالبه کند. طرح پرونده مهریه نیز بهخودیخود موجب طلاق نمیشود.
بنابراین، اخبار مربوط به اصلاح ضمانت اجرای مهریه، اصل مالکیت زوجه بر مهریه را از بین نمیبرد. بحث ۱۴ یا ۱۱۰ سکه بیشتر مربوط به شیوه اجرای حکم و شرایط بازداشت زوج است، نه اصل حق زن نسبت به مهریه.
وضعیت زندان مهریه در سال ۱۴۰۵
عدم پرداخت مهریه جرم مستقلی محسوب نمیشود. آنچه در عرف با عنوان «زندان مهریه» شناخته میشود، ضمانت اجرای محکومیت مالی موضوع ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی است.
بر اساس این ماده، اگر مهریه از اموال زوج قابل وصول نباشد، زوجه میتواند با وجود شرایط قانونی، اعمال ضمانت اجرای ماده ۳ را درخواست کند.
بازداشت زوج فوری و خودکار نیست. پیش از آن باید:
- حکم یا اجراییه قابل اجرا صادر شده باشد؛
- امکان وصول مهریه از اموال زوج وجود نداشته باشد؛
- زوجه اعمال ماده ۳ را درخواست کرده باشد؛
- زوج در مهلت قانونی دادخواست اعسار نداده باشد یا اعسار او رد شده باشد؛
- میان طرفین توافق دیگری درباره پرداخت وجود نداشته باشد.
بنابراین، صرف مطالبه مهریه یا ارسال اجراییه به معنای بازداشت فوری زوج نیست.
مهلت زوج برای طرح دادخواست اعسار
اگر زوج توان پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، میتواند دادخواست اعسار مطرح کند.
مطابق ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، اگر محکومعلیه ظرف ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ اجراییه، همراه با ارائه صورت کامل اموال خود دادخواست اعسار بدهد، اصولاً تا زمان تعیین تکلیف دعوای اعسار بازداشت نخواهد شد.
زوج باید اطلاعات مربوط به املاک، خودروها، حسابهای بانکی، مطالبات، درآمد و نقلوانتقالات مالی خود را در اختیار دادگاه قرار دهد. دادگاه نیز میتواند وضعیت داراییها و توان مالی او را از مراجع مختلف استعلام کند.
صرف گفتن اینکه «پولی ندارم» برای اثبات اعسار کافی نیست. دادگاه وضعیت درآمد، شغل، داراییها، نقلوانتقالات و هزینههای ضروری زندگی زوج را بررسی میکند و سپس درباره رد یا پذیرش اعسار تصمیم میگیرد.
تقسیط مهریه و تعیین پیشقسط
در صورت پذیرش اعسار، دادگاه میتواند برای پرداخت مهریه مهلت تعیین کند یا آن را متناسب با توانایی مالی زوج تقسیط نماید.
هیچ قاعده ثابتی وجود ندارد که بر اساس آن، تمام زوجها باید تعداد مشخصی سکه را بهعنوان پیشقسط و سپس هر چند ماه یک سکه پرداخت کنند. میزان پیشقسط و اقساط به شرایط هر پرونده بستگی دارد؛ از جمله:
- درآمد ماهانه زوج؛
- شغل و وضعیت استخدامی؛
- اموال و داراییهای موجود؛
- هزینههای ضروری زندگی؛
- تعداد افراد تحت تکفل؛
- میزان مهریه؛
- ارزش روز سکه.
دادگاه ممکن است با توجه به وضعیت مالی، پیشقسط تعیین کند یا مهریه را بدون پیشقسط تقسیط نماید. بنابراین این ادعا که دادگاه در تمام پروندهها «حتماً» پیشقسط تعیین میکند، مبنای قانونی ندارد.
پیشنهادی نیز در مجلس مطرح شد که بر اساس آن، صرف وجود بدهی نباید دلیل توانایی زوج برای پرداخت پیشقسط سنگین تلقی شود؛ اما این پیشنهاد هنوز به قانون لازمالاجرا تبدیل نشده است.
پابند الکترونیکی برای مهریه
در طرح اصلاح قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی پیشبینی شده بود که در برخی دیون، از جمله مهریه، به جای نگهداری شخص در زندان از نظارت الکترونیکی استفاده شود.
بر اساس متن اولیه طرح، مفهوم حبس میتوانست هم نگهداری در زندان و هم محدود کردن شخص از طریق سامانههای الکترونیکی را شامل شود. بااینحال، همین بخش به دلیل وجود تعارض میان تبصرهها به کمیسیون بازگردانده شد.
در نتیجه، در سال ۱۴۰۵ نمیتوان بهطور عمومی ادعا کرد که پابند الکترونیکی جایگزین زندان مهریه شده است. اجرای چنین مقررهای نیازمند تصویب نهایی قانون، ابلاغ رسمی و تدوین آییننامه اجرایی است.
مطالبه مهریه از اجرای ثبت یا دادگاه؛
زوجه برای مطالبه مهریه دو راه اصلی دارد: اجرای ثبت و دادگاه.
اجرای ثبت
چون سند ازدواج رسمی و لازمالاجراست، زوجه میتواند از دفترخانه محل ثبت ازدواج درخواست صدور اجراییه کند. در این مسیر امکان توقیف ملک، خودرو، حساب بانکی، سهام و بخشی از حقوق زوج وجود دارد.
اجرای ثبت معمولاً زمانی مناسبتر است که:
- مال مشخصی از زوج وجود داشته باشد؛
- هدف اصلی توقیف سریع مال یا ممنوعالخروجی باشد؛
- درباره اصل و میزان مهریه اختلافی وجود نداشته باشد.
دادگاه
زوجه میتواند از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی دادخواست مطالبه مهریه بدهد و همزمان درخواست تأمین خواسته و توقیف اموال زوج را مطرح کند.
دادگاه معمولاً زمانی مناسبتر است که:
- زوج مال مشخصی ندارد؛
- احتمال طرح اعسار و تقسیط وجود دارد؛
- درباره میزان یا شرایط پرداخت مهریه اختلاف باشد؛
- زوجه قصد پیگیری ضمانت اجرای محکومیت مالی را داشته باشد.
کدام مسیر بهتر است؟
اگر زوج مال مشخص و قابل توقیفی دارد، اجرای ثبت معمولاً مسیر سادهتر و کمهزینهتری است. اما اگر مال شناختهشدهای وجود ندارد یا موضوع اعسار و تقسیط مطرح است، مراجعه به دادگاه میتواند مناسبتر باشد.
بنابراین بهترین مسیر برای همه پروندهها یکسان نیست و باید بر اساس وضعیت اموال زوج، نوع مهریه و هدف زوجه انتخاب شود.
نتیجه نهایی قانون مهریه در سال ۱۴۰۵
مهمترین نکته درباره قانون مهریه در سال ۱۴۰۵ این است که مهریه هنوز به ۱۴ سکه محدود نشده است. پیشنهاد کاهش محدوده ضمانت اجرای بازداشت از ۱۱۰ به ۱۴ سکه در مجلس رأی اولیه به دست آورد، اما ماده مربوط برای رفع ایرادات و تعارضها دوباره به کمیسیون قضایی و حقوقی بازگردانده شد.
در نتیجه، مقررات فعلی ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده و قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی همچنان ملاک عمل است. اصل مهریه بیش از ۱۱۰ سکه معتبر و قابل مطالبه است؛ اما درباره مازاد بر ۱۱۰ سکه، توانایی مالی زوج اهمیت پیدا میکند.
همچنین بازداشت بابت مهریه کاملاً حذف نشده، پابند الکترونیکی هنوز به قانون قابل اجرا تبدیل نشده و تعیین پیشقسط نیز در تمام پروندهها الزامی نیست. نتیجه هر پرونده به میزان مهریه، اموال زوج، زمان طرح اعسار و اقدامات اجرایی طرفین بستگی دارد.
سؤالات متداول
آیا قانون مهریه ۱۴ سکه تصویب شده است؟
پیشنهاد ۱۴ سکه در مجلس رأی اولیه گرفت، اما ماده مربوط برای اصلاح دوباره به کمیسیون بازگردانده شد و هنوز قانون لازمالاجرا محسوب نمیشود.
آیا مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه قابل مطالبه است؟
بله. زوجه میتواند تمام مهریه را مطالبه کند، اما درباره مازاد بر ۱۱۰ سکه باید توانایی مالی زوج اثبات شود یا مالی از او برای توقیف معرفی گردد.
آیا مرد بابت مهریه بازداشت میشود؟
در صورت فراهم بودن شرایط ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، امکان بازداشت وجود دارد؛ اما بازداشت خودکار نیست و دادخواست بهموقع اعسار میتواند تا زمان تعیین تکلیف اعسار مانع بازداشت شود.
آیا دادگاه حتماً برای مهریه پیشقسط تعیین میکند؟
خیر. تعیین پیشقسط و میزان اقساط به توانایی مالی زوج و شرایط پرونده بستگی دارد.
آیا پابند الکترونیکی جایگزین زندان مهریه شده است؟
خیر. این موضوع در طرح مجلس پیشبینی شده، اما هنوز به قانون لازمالاجرا تبدیل نشده است.
